Veerkracht. Het mooiste woord om verantwoordelijkheid door te schuiven.

Bijna elke organisatie doet inmiddels iets met "veerkracht". Het klinkt zorgzaam. Het voelt zorgzaam. En voor een deel is het dat ook. Een training. Een app. Een workshop over grip op je energie. Een e-learning over mindset. Een coach die je leert beter om te gaan met stress. Als jij maar veerkrachtig genoeg bent, kun je ook functioneren in een omgeving die je ziek maakt. Dat is verplaatsen van het probleem. En begrijp me niet verkeerd. Dit is geen kritiek op de mensen die deze trainingen geven. De meeste coaches, trainers en psychologen doen oprecht goed werk en hun interventies helpen mensen echt. Dit is kritiek op iets anders, iets doen met Veerkracht als excuus, niet als aanvulling op een gezonde werkomgeving, maar steeds vaker als vervanging ervan.

Het woord dat de rekening verplaatst

Er bestaat in de organisatiepsychologie een term voor dit mechanisme: "cruel optimism", oftewel het idee dat wanneer welzijn volledig bij het individu wordt neergelegd, terwijl de omgeving die het probleem veroorzaakt ongewijzigd blijft, je mensen eigenlijk vraagt onmogelijke inspanning te leveren om iets op te lossen wat ze zelf niet in de hand hebben.

Onderzoekers die dit begrip toepassen op de werkvloer laten zien hoe dit precies gebeurt: de organisatie biedt tools aan, en als het niet werkt, wordt de conclusie niet "onze aanpak schiet tekort" maar "de medewerker heeft de tools onvoldoende gebruikt."
Zo verschuift de bewijslast stilletjes. Voel je je nog steeds uitgeput na de veerkrachttraining? Dan heb je 'm blijkbaar niet goed toegepast. Werkt de mindfulness-app niet? Dan ben je zeker inconsistent geweest. De organisatie heeft immers geïnvesteerd, het aanbod stond klaar. Maar wat nu als het probleem nooit in het individu zat?

Een miljardenindustrie die groeit op symptomen

De cijfers zijn niet mals. De wereldwijde markt voor corporate wellness — trainingen, apps, coaching, workshops — wordt geschat op ruim 55 tot 70 miljard dollar, en groeit ieder jaar door. Binnen die markt is stressmanagement de snelste groeier van allemaal.
Het onderdeel van de markt dat groeit, is niet het onderdeel dat structurele oorzaken van stress aanpakt. Het is het onderdeel dat mensen leert om te gaan met stress die blijft bestaan.

De vraag verschuift van "waarom is er zoveel stress" naar "hoe kan ik je helpen dat beter te dragen" en dat is nu eenmaal makkelijker te verkopen, te schalen en te herhalen dan het eerste.

Wat je niet ziet: de medewerker die het "gewoon niet goed doet"

Ondertussen zit er iemand met een koptelefoon op, tussen twee vergaderingen door, aan een ademhalingsoefening van acht minuten. Diezelfde persoon heeft de vorige avond tot elf uur mails beantwoord, staat om zeven uur op omdat de kinderen naar school moeten, en heeft geen moment gehad waarop het lichaam daadwerkelijk mocht ontspannen sinds... ja, sinds wanneer eigenlijk?

Toch is de boodschap zo dat als jij het na deze training nog steeds niet redt, het ligt aan je toepassing. Niet aan het feit dat je acht uur per dag onder cognitieve en fysieke druk staat is niet omdat organisaties het niet goed bedoelen. Dat is omdat "leer de medewerker beter om te gaan met de situatie" nu eenmaal makkelijker te organiseren is dan "verander de oorzaak."

Wat het onderzoek zelf al laat zien

Structurele en organisatorische factoren die bijdragen aan burn-out, is een onvolledige interventie. Veerkracht wordt bijna altijd benaderd als een mentale vaardigheid: een mindset, een denkpatroon, iets wat je aanleert door te oefenen. Maar veerkracht is niet alleen mentaal. Het is voor een groot deel fysiologisch.

Een zenuwstelsel dat continu in de alerte stand staat, kan niet "denken" dat het moet ontspannen. Cognitieve reframing en ademhalingsoefeningen kunnen daarbij helpen — dat is ook precies waarom ze wél effect laten zien in onderzoek — maar ze vragen iets van mensen die vaak al niets meer te geven hebben: actieve inspanning, bewuste toepassing, discipline. Precies het punt waarop mensen die het hardst herstel nodig hebben, het meest uitvallen.

Dit is een pleidooi om een laag toe te voegen die zelden wordt meegenomen: een fysiologische ingang die niets van iemand vraagt. Geen oefening, geen mindset, geen discipline. Gewoon een lichaam dat een referentiesignaal krijgt dat het veilig is om te schakelen naar herstel. Zeker ook bij mensen die te uitgeput zijn om nog een training te volgen.

Dat is waar BDES-technologie ingrijpt, de fysiologische basis die maakt dat de rest van je aanpak ook daadwerkelijk landt.

Dus...

Volgens ons moet de vraag zijn: wanneer stoppen we met mensen trainen om een systeem wat niet functioneert te dragen en zetten we de schouders eronder om het systeem aan te passen aan de mens?

Wiens veerkracht wordt er eigenlijk getraind, en waarvoor precies?

En wanneer erkennen we dat een lichaam dat nooit de kans krijgt om fysiologisch te herstellen, geen mindset-probleem heeft, maar een structurele oorzaak?

Zolang de laag eronder ontbreekt, blijven we mensen vaardigheden aanleren om te overleven in plaats van de voorwaarden te scheppen waarin ze werkelijk herstellen.